Artykuły

Umowa na czas określony pod lupą …

… Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Od 22 lutego 2016 r. obowiązują bowiem nowe zasady zatrudniania na umowę o pracę na czas określony. PIP zobowiązała się przedstawić ustawodawcy raport po pierwszym półroczu funkcjonowania nowych przepisów, stąd zapowiedziano już wzmożone kontrole w tym zakresie. Z komunikatów PIP wynika ponadto, że cały rok 2016 będzie rokiem zintensyfikowanych kontroli przedsiębiorców działających w branży budowlanej. Stąd chcąc zatrudniać pracowników na czas określony, warto się dobrze przygotować.

 

Podstawowe zasady

Obecnie, poza umową na czas nieokreślony oraz umową na okres próbny, pracodawca może z pracownikiem zawrzeć jedynie umowę na czas określony. Jest to zmiana logiczna, jako że z natury rzeczy umowa na zastępstwo innego pracownika, jak i umowa na czas wykonywania określonej pracy, są umowami na czas określony. Tak nieobecność zastępowanego pracownika, jak i wykonywanie określonej pracy, kiedyś się skończą. Potwierdza to ustawodawca w obecnym art. 251 § 4 k.p. stanowiącym, że w sposób szczególny traktowane są umowy na czas określony (1) w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, (2) w celu wykonywania pracy o charakterze dorywczym lub sezonowym, (3) w celu wykonywania pracy przez okres kadencji, w każdym razie, jeżeli zawieranie z pracownikiem umowy na czas określony służy zaspokojeniu rzeczywistego okresowego zapotrzebowania pracodawcy i jest niezbędne w tym zakresie w świetle wszystkich okoliczności zawarcia umowy.

Ustawodawca przewidział ponadto czwartą, szczególnego rodzaju możliwość zatrudniana na czas określony, oczywiście jeżeli służy to wspomnianemu zaspokojeniu rzeczywistych potrzeb pracodawcy. Chodzi mianowicie o przypadki, w których pracodawca wykaże obiektywne przyczyny leżące po jego stronie, uzasadniające takie zatrudnienie. Katalog sytuacji, w których możliwe jest zatrudnienie na czas określony, jest więc tylko pozornie zamknięty. Czwarta z wymienionych okoliczności stanowi bowiem klasyczną klauzulę generalną, pojęcie niedookreślone, którego treść wykształci się w praktyce, przy udziale doktryny i orzecznictwa. Czas pokaże, jakie przyczyny będą uznawane za obiektywnie uzasadniające zawarcie przez pracodawcę umowy z pracownikiem na czas z góry oznaczony. Stąd na przestrzeni najbliższych miesięcy pracodawcy zatrudniający pracowników na czas określony będą pełnili funkcję swego rodzaju „królików doświadczalnych”. Ich zachowania w relacjach z pracownikami zatrudnianymi na czas określony pozwolą na stworzenia przykładowego katalogu obiektywnych przyczyn leżących po stronie pracodawcy, uzasadniających zatrudnienie pracownika na z góry określony czas. Ponieważ pracodawca, zgodnie z art. 251 § 5 k.p., ma obowiązek zawiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy, w formie pisemnej lub elektronicznej, o zawarciu umowy o pracę na czas określony, której uzasadnieniem są wspomniane obiektywne przyczyny wraz ze wskazaniem tych przyczyn w terminie 5 dni roboczych od dnia jej zawarcia, PIP będzie mogła sprawnie tworzyć „bazę” tego rodzaju przypadków.

Uznanie przez inspektora pracy, że w danym przypadku przyczyny wskazane przez pracodawcę nie uzasadniają zatrudnienia pracownika na podstawie umowy na czas określony w świetle wszystkich okoliczności danego przypadku (ustalonych w razie potrzeby po kontroli u prawodawcy), będzie mogło skutkować wniesieniem powództwa do sądu o ustalenie. Przedmiotem ustalenia w takim przypadku będzie to, że pracodawcę i pracownika łączy umowa o pracę na czas nieokreślony, a nie określony.

W czterech wymienionych powyżej przypadkach szczególnych następuje wyłączenie spod zasady ogólnej, zgodnie z którą okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony zawieranych między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 33 miesięcy (ograniczenie czasowe), a łączna liczba tych umów nie może przekraczać trzech (ograniczenie ilościowe). Innymi słowy, co do zasady między tymi samymi pracodawcą i pracownikiem można obecnie łącznie zawrzeć nie więcej, niż 3 umowy na czas określony, w każdym razie trwające łącznie nie dłużej, niż 33 miesiące. Jeżeli jednak wystąpi przypadek szczególny, wymieniony w art. 251 § 4 k.p., powyższe ograniczenia nie znajdą zastosowania.

Na marginesie należy podkreślić, że szczególną przyczynę uzasadniającą wyłączenie umowy na czas określony spod ograniczeń czasowego i ilościowego należy wskazać w umowie.

 

Regulacje przejściowe

W szczególny, rozbudowany sposób ustawodawca określił zasady postępowania i oceniania umów funkcjonujących już w dacie wejścia w życie omawianych zmian, tj. w dniu 22 lutego 2016 r.

Po pierwsze, do trwających w tym dniu umów o pracę na czas wykonania określonej pracy stosuje się „stare” zasady.

Po drugie, umowy o pracę na czas określony trwające w tym dniu poddaje się ograniczeniu czasowemu i ilościowemu, z tym że:

  1. przyjmuje się, że trwająca w dniu 22 lutego 2016 r. umowa jest pierwszą między stronami umową tego rodzaju albo drugą (jeżeli faktycznie została zawarta jako druga umowa),
  2. do łącznego okresu trwania umów liczonego na potrzebę ograniczenia czasowego wlicza się jednak jedynie okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony przypadający po dniu wejścia w życie znowelizowanych przepisów.

Powyższych zasad nie stosuje się jednak do umowy o pracę zawartej na czas określony przed dniem 22 lutego 2016 r., jeżeli rozwiązanie takiej umowy przypadałoby po upływie 33 miesięcy od tego dnia i stosunek pracy pracownika podlega szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę w tym okresie. W takim przypadku umowa rozwiązuje się z upływem okresu, na jaki została zawarta.

Po trzecie, umowa o pracę na czas określony zawarta od dnia 22 lutego 2016 r., jednakże w okresie 1 miesiąca od dnia rozwiązania drugiej umowy na czas określony między tymi samymi stronami, jest uważana za umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony, jeżeli okres miesięczny, o którym mowa, rozpoczął bieg przed dniem 22 lutego 20126 r. lub w tym dniu.

Po czwarte, w terminie 3 miesięcy od dnia 22 lutego 2016 r. należy uzupełnić umowy na czas określony, trwające już tego dnia, o informację na temat jednego z czterech omówionych powyżej szczególnych przypadków powodujących wyłączenie umowy spod zasady ogólnej ograniczenia czasowego i ilościowego. Jeżeli powodem zawarcia umowy są obiektywne przyczyny leżące po stronie pracodawcy, w ciągu 5 dni od uzupełnienia umowy pracodawca musi powiadomić o tym właściwego inspektora pracy. 

 

Podsumowanie

Wygląda na to, że w najbliższym czasie wszyscy będą mieli pełne ręce roboty. Pracodawcy – uzupełniając i zgłaszając umowy, inspektorzy pracy – analizując przyczyny zatrudniania na czas określony… I oczywiście prawnicy oraz sądy rozstrzygając, w  jakich przypadkach umowa na czas określony wymyka się spod ograniczeń czasowego i ilościowego, a także jak stosować powołane regulacje przejściowe. Wątpliwości bowiem nie brakuje. Zatem będzie o czym pisać.

 

 Kontakt do autorki: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.